Η κοσμοϊστορική Ναυμαχία της Ναυπάκτου

Η κοσμοϊστορική Ναυμαχία της Ναυπάκτου

Στα τέλη του 16ου αι μ.Χ. η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε εξαπλωθεί και εκτεινόταν από την Ουγγαρία ως την Βαλκανική χερσόνησο και από τις ανατολικές ακτές της Μεσογείου έως αυτές της Βόρειας Αφρικής. Η Ανατολή ενωνόταν σε ένα συμπαγή όγκο κάτω από το σκήπτρο του Σουλτάνου και με μία σειρά από νίκες είχε δημιουργήσει το γόητρο μιας αήττητης Αυτοκρατορίας και είχε εμπνεύσει δέος σε ολόκληρη τη Δύση, η οποία την εποχή αυτή παρουσιάζεται διαιρεμένη από θρησκευτικές έριδες, πολιτικές αντιζηλίες και αντιτιθέμενα οικονομικά συμφέροντα. Ο κίνδυνος για τις δυνάμεις τις Δύσης που έβλεπαν την εξάπλωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας να απειλεί τα εδάφη της αλλά και το θαλάσσιο εμπόριο που είχαν αναπτύξει και το οποίο ήδη έπλητταν οι πειρατές, επιτάθηκε με την διεκδίκηση της Κύπρου, που ήταν το τελευταίο Βενετικό προπύργιο της Ανατολής, στις 25 Μαρτίου 1570 από τους Τούρκους, και η κατάληψή της τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου.

Ήταν πλέον επιτακτική ανάγκη να συσπειρωθούν οι δυνάμεις της Δύσης. Η πρωτοβουλία για συσπείρωση ανήκει στον Πάπα Πίο τον Ε΄ που με έξυπνους διπλωματικούς χειρισμούς κατόρθωσε να ενώσει τις πιο αξιόμαχες την εποχή εκείνη πολεμικές δυνάμεις της Ευρώπης. Οι διαβουλεύσεις οδήγησαν στις 25 Μαΐου 1571 στην υπογραφή της Ιερής Συμμαχίας, της Sacra Lingua Antitourka, που έμεινε γνωστή με το όνομα Sacra Linga. Στη συμμαχία συμμετείχαν η Ισπανία, η Βενετία, η Ρώμη, η Σαβοΐα, το τάγμα των Ιωαννιτών Ιπποτών, η Γένουα και κάποια Ιταλικά κρατίδια. Ως αρχικός στόχος τέθηκε η ενίσχυση της πολιορκούμενης φρουράς της Αμμοχώστου. Ενώ όμως ο συμμαχικός στόλος συγκροτείται στη Μεσσήνη της Σικελίας, η Αμμόχωστος μετά από συνεχείς αιματηρές επιθέσεις παραδίδεται στους Τούρκους στις 5 Αυγούστου.

Στην Μεσσήνη ο Χριστιανικός στόλος ενισχύεται σημαντικά. Οι Έλληνες συμμετείχαν με 14 ελληνικές γαλέρες και 20 Κρητοβενετσιάνικες, με Έλληνες καπεταναίους και ελληνικά πληρώματα. Συνολικά ο στόλος αριθμούσε 6 γαλεάσσες, 209 γαλέρες, και μπρικαντίνια. Το ανθρώπινο δυναμικό ανέρχεται στους 28.000 άνδρες από τους οποίους οι 8.000 ήταν Έλληνες. Κατόπιν γενικής συμφωνίας την αρχιναυαρχία ανέλαβε ο Δον Ζουάν ο Αυστριακός, ετεροθαλής αδερφός του βασιλιά της Ισπανίας Φιλίππου Β΄, που ήταν τότε μόλις 24 χρονών. Του Ενετικού στόλου ηγούνταν οι ναύαρχοι Σεβαστιάν Βενιέρ, Μάρκος Κυρήνης, και Αύγουστος Βαρβαρίγος. Στον Παπικό στόλο ναύαρχος ήταν ο Μάρκος Αντώνιο Κολλόνα και στον Γενουάτικο ο Ιωάννης Αντρέα Ντόρια.

Από την άλλη πλευρά ο Οθωμανικός στόλος μόλις ενημερώθηκε για την συγκέντρωση του συμμαχικού στόλου στην Μεσσήνη, κατέβηκε από τα παράλια της Αλβανίας και της Ηπείρου και κατοχυρώθηκε στον απρόσβλητο όρμο της Ναυπάκτου, όπου είχε εγκατασταθεί μόνιμη μοίρα του στόλου των δυτικών επιχειρήσεων. Αποτελείτο από 210 πλοία μεγέθους γαλέρας και 63 τύπου γαλιότας. Αρχινάυαρχος του Τουρκικού στόλου ήταν ο Καπουδάν πασάς Αλή Ζαζε μουεζίν έχοντας υπ’ αυτόν τον Ναπολιτάνο Μπέη του Αλγερίου Ουλούτς Αλη και τον Μπέη της Αλεξάνδρειας Μεχμέτ Σιρρόκο, τον Μεχμέτ πασά της Χαλκίδος, τον Καραμπατσί πασά της Καραμανίας, τον κουρσάρο Καρακόζα και τον Περτέφ πασά, αρχηγό των πεζών δυνάμεων.

Ως προς το ηθικό των αντιπάλων το πλεονέκτημα ανήκε στους Τούρκους που Θεωρούσαν τους εαυτούς τους αήττητους. Οι χριστιανοί από την άλλη μεριά ήταν εμποτισμένοι από το δέος που κατέτρεχε όλη την Ευρώπη. Το θρησκευτικό τους, όμως, αίσθημα διέγειρε τις συνειδήσεις. Τα δύο αντίπαλα λάβαρα υψώθηκαν. Το λάβαρο της Sacra Liga, που έστειλε ο Πάπας από τη Ρώμη, είχε στη μέση τον Εσταυρωμένο και δεξιά και αριστερά τους Αποστόλους Πέτρο και Παύλο. Το λάβαρο των Τούρκων, που είχε σταλεί από την Μέκκα, είχε χρυσοκεντημένα πάνω σε άσπρο μετάξι ρητά του Κορανίου και μικροκεντημένο το όνομα του Μωάμεθ 28.000 φορές.

Στις 16 Σεπτέμβρη ο Δον Ζουάν έδωσε το σύνθημα της επάρσεως και χάραξε γραμμή πλεύσης προς το Ιόνιο Πέλαγος. Στις 25 Σεπτέμβρη φτάνει στην Κέρκυρα, όπου ενημερώνεται από τη φρουρά του νησιού ότι ο αντίπαλος βρίσκεται στο λιμάνι της Ναυπάκτου. Μετά από στάσεις στην Ηγουμενίτσα και την Πάργα ο συμμαχικός στόλος φτάνει το απόγευμα της 4ης Οκτωβρίου στο Φισκάρδο της Κεφαλλονιάς, όπου πληροφορείται την πτώση της Αμμοχώστου.

Σύμφωνα με την πάγια τακτική της εποχής οι δύο αντίπαλοι προσπάθησαν να λάβουν πληροφορίες για την δύναμη του εχθρού. Από την πλευρά της Sacra Liga στάλθηκαν οι Τζιλ ντ΄Αντράντα και Πιζάνο ενώ οι Τούρκοι έστειλαν τον κουρσάρο Καρακόζα. Και από τις δύο πλευρές οι πληροφορίες υπήρξαν εσφαλμένες και ανακριβής.

Υπό τις πληροφορίες του Καρακόζα, ο Αλή Ζαζέ μουεζίν αποφάσισε να ξεκινήσει. Προσπέρασε τα κάστρα Ρίου-Αντιρρίου και βγήκε στον κόλπο των Πατρών στις 6 Οκτωβρίου, ακολούθησε πλεύση προς τα δεξιά και διανυκτέρευσε στην παραλία της αρχαίας Καλυδώνας. Ο Δον Ζουάν απέπλευσε το βράδυ της ίδιας μέρας από την Κεφαλλονιά. Διέταξε τους κωπηλάτες να σταματήσουν τα κουπιά και απαγόρευσε κάθε θόρυβο θέλοντας να αποφύγει συνάντηση την νύχτα. Τα θαλάσσια ρεύματα οδήγησαν τον στόλο στις Εχινάδες Νήσους. Ο Οθωμανικός στόλος βρίσκεται το ίδιο βράδυ στον όρμο Καλυδώνος.

Στις 7 Οκτωβρίου, ημέρα Κυριακή, γιορτή της Santa Maria del Rosario και της Αγίας Ουστίνης, κατά την ανατολή του ήλιου ο Χριστιανικός στόλος αντίκρισε για πρώτη φορά τον Οθωμανικό στα νότια Αιτωλικά παράλια, ανατολοικά του συμπλέγματος των Εχινάδων Νήσων. Οι δύο στόλοι έχοντας μικρή απόσταση μεταξύ τους, περίπου 10 ναυτικά μίλια, έλαβαν θέση μάχης και παρατάχθηκαν σε ημικύκλιο. Στο κέντρο της παράταξης του Χριστιανικού στόλου βρισκόταν ο Δον Ζουάν με την Ναυαρχίδα του, στην αριστερή (βόρεια) πτέρυγα οι Βενετσιάνοι με επικεφαλής τον Αγκοστίνο Μπαρμπαρίγκο και στη δεξιά (νότια) η μοίρα του Τζιαναντρέα Ντόρια. Μπροστά από δύο σε κάθε τμήμα τοποθετήθηκαν οι τρίκροτες γαλεάσσες της Βενετίας. Στην οπισθοφυλακή τοποθετήθηκαν εφεδρικά πλοία με διοικητή τον μαρκήσιο της Σάντα Κρούθ. Απέναντι, ο Οθωμανικός στόλος σε παρόμοια διάταξη, είχε στο κέντρο τον διοικητή του στόλου Αλή Καπεδάν πασά, νότια την πτέρυγα του κουρσάρου Ουλούτζ Αλή και βόρεια εκείνη του Μεχμέτ Σουλίκ Σιρόκο.

Τα λάβαρα υψώθηκαν. Ο άνεμος που κατά την προετοιμασία ευνοούσε τους Τούρκους, άλλαξε και κατά τις εννέα το πρωί άρχισε να πνέει δυτικός δίνοντας ώθηση στα πανιά των Χριστιανών ενώ κατά τις έντεκα κόπασε εντελώς.

Ο Δον Ζουάν εμψύχωσε τους πολεμιστές του υψώνοντας τον Τίμιο Σταυρό και έδωσε εντολή στους πυροβολητές της ναυαρχίδας να ρίξουν την πρώτη βολή προς τον Αλή, προκαλώντας τον σε μάχη. Η απάντηση ήρθε γρήγορα και πολεμικές ιαχές γέμισαν τον αέρα.

Η μεγαλειώδης σύρραξη άρχισε στις 10:20 π.μ.. Οι γαλεάσσες , προχωρημένες στο ανάμεσο των στόλων, άνοιξαν σφοδρές ομοβροντίες και κατέστρεψαν ολοκληρωτικά σχεδόν το 1/3 του Οθωμανικού στόλου, κλονίζοντας την ενότητα της παράταξής του. Ο Αλής, ωστόσο κατόρθωσε να τις προσπεράσει και να βρεθεί αντιμέτωπος με τον Δον Ζουάν. Άρχισε πρώτος σφοδρό κανονιοβολισμό. Τα πλοία, όμως, των Χριστιανών ήταν χαμηλότερα από τα τουρκικά με αποτέλεσμα πολλές βολές να περνούν από πάνω τους. Οι βολές του Δον Ζουάν βρήκαν ευκολότερα στόχους και κατέρριψαν το μεγάλο πρυμναίο φανάρι της γαλέρας του Αλή. Η ναυαρχίδα του Δον Ζουάν περικυκλώθηκε από εχθρικά σκάφη. Συμμαχικά πλοία έσπευσαν να βοηθήσουν. Εν τω μεταξύ, στις παράπλευρες πτέρυγες γινόταν σκληρότατη μάχη. Με πολύ κόπο μπόρεσε να καταβάλει στην αριστερή πτέρυγα ο Μπαρμπαρίγκο τον Σιρόκο πασά που σκοτώθηκε και αυτός. Στην δεξιά πτέρυγα λίγο έλειψε να αποβούν καταστροφικοί οι ατυχείς χειρισμοί του Ντόρια. Ο Ουλούτς Αλή κατόρθωσε να σωθεί φεύγοντας με 30 γαλέρες. Κατά τις 12:30 στο κέντρο η σύγκρουση γενικεύεται. Εκατέρωθεν του Δον Ζουάν είχαν ταχθεί δεξιά ο Μάρκοσ Αντώνιος και αριστερά ο Σεβαστιανός Βενιέρος. Τα πλοία άρχισαν να πλευρίζουν και ακολούθησε μάχη “εκ του συστάδην”, δημιουργηθήκαν γέφυρες από όπου μεταφέρονταν στρατιώτες και πολεμούσαν, σε μία ανηλεή, ανυποχώρητη μάχη, σώμα με σώμα. Η μάχη δεν ήταν πλέον στόλου με στόλου αλλά γαλέρας προς γαλέραν. Στις 13:00 οι Τούρκοι στρατιώτες που είχαν εισβάλει στη χριστιανική ναυαρχίδα, διώχνονται ενώ Ισπανοί εισέρχονται στην τουρκική. Ο Αλή στην προσπάθειά του να αντιδράσει πέφτει νεκρός από σφαίρα στις 13:30.

Πέντε μόνο ώρες ήταν αρκετές για να υποστεί πλήρη πανωλεθρία ο Τουρκικός στόλος. Οι απώλειες ήταν μεγάλες και από τις δύο πλευρές. Ο συμμαχικός στόλος έχασε 15 γαλέρες ενώ ο αριθμός σε ανθρώπινες ψυχές ανέρχεται περίπου στους 8.000. Τεράστιες ήταν και οι απώλειες των Τούρκων οι οποίοι διέσωσαν μόνο 40, περίπου, πλοία, ενώ οι νεκροί υπολογίζονται σε 30.000 και οι αιχμάλωτοι γύρω στου 15.000. Την καταστροφή του τουρκικού στόλου ολοκλήρωσε νυχτερινή καταιγίδα που έπληξε τα διαφυγόντα τουρκικά πλοία στ’ ανοιχτά εκ των οποίων σώθηκε μόνο η αλγερινή ναυαρχίδα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στη ναυμαχία έλαβε μέρος ως υπαξιωματικός της γαλέρας Marquesa, ο μετέπειτα διάσημος Ισπανός συγγραφέας Μιγκέλ ντε Θερβάντες. Αν και άρρωστος με πυρετό, αρνήθηκε να μείνει πίσω. Πολέμησε και πληγώθηκε τρεις φορές από σφαίρα, δύο στο στήθος και μία που του άφησε μόνιμη αναπηρία στο αριστερό χέρι. Τις εμπειρίες του αναφέρει στο έργο του «Ταξίδι στον Παρνασσό».

Η απήχηση της νίκης στάθηκε τεράστια. Ο Βολταίρος σχολιάζει χαρακτηριστικά «ποτέ μετά την Ναυμαχία του Ακτίου, οι θάλασσες της Ελλάδος δεν είχαν δει ούτε στόλο τόσο πολυάριθμο, ούτε ναυμαχία τόσο αξιομνημόνευτη». Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου, η τελευταία με τον παλιό τύπο της γαλέρας, η τελευταία κωπήλατη, η μόνη χωρίς κατακτητικές βλέψεις, αποτέλεσε σταθμό στην πορεία της ιστορίας ανακόπτοντας την Οθωμανική επέλαση προς την Δύση.

Η Ναυμαχία της Ναυπάκτου αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για την τέχνη. Στην Ναύπακτο, στον Πύργο του Μπότσαρη βρίσκεται εγκαταστημένη μόνιμη έκθεση που περιλαμβάνει έργα ζωγραφικής και χαρακτικής, τάπητες τοίχου που υφάνθηκαν στις Βρυξέλλες πάνω σε σχέδια του ζωγράφου Λούκα Καμπιάζο, όλα με θάμα την ναυμαχία. Στον Καθεδρικό ναό της Βαρκελώνης υπάρχει γλυπτός σταυρός με τον Εσταυρωμένο που φέρει επιγραφή «Christo di Lepanto», ο οποίος, σύμφωνα με την παράδοση, προέρχεται από τη γαλέρα «Real» του Δον Ζουάν του Αυστριακού. Στο Ναυτικό Μουσείο της Βαρκελώνης υπάρχει πιστό αντίγραφο σε πραγματικές διαστάσεις της γαλέρας του Δον Ζουάν, μαζί με το λάβαρό του και το γλυπτό άγαλμα του Christo di Lepanto. Πολλοί ήταν οι Ευρωπαίοι ζωγράφοι που εμπνεύστηκαν από το γεγονός. Ανάμεσά τους ο Τιντορέτο, ο Βερονέζε, ο Τιτσιάνο, ο Δομίνικος Θεοτοκόπουλος. Ανοικοδομήθηκαν μνημεία και εκκλησίες και κόπηκαν αναμνηστικά μετάλλια. Αλλά και στο χώρο των γραμμάτων η ναυμαχία ενέπνευσε σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και γράφτηκαν λογοτεχνικά έργα, ποιήματα και μουσικά έργα.

Facebook Twitter Pinterest Email
loading...